Interview
Loes Luca over haar moeder:
Elke dag
moest ik opnieuw afscheid van haar nemen
Tekst: Susan Moeke / Fotografie: Jan de Groen
Ontmoet de ‘grande dame’ van de komedie. Loes Luca (70), de Rotterdamse actrice en comédienne, staat bekend om haar rollen in theatervoorstellingen en series als Ja zuster, nee zuster en ’t Schaep met de 5 pooten en de films Casa Coco en Mi Vida. In de serie Maud & Babs schittert Loes in de rol van Babs die dementie heeft. Loes was zelf achtenhalf jaar lang mantelzorger voor haar moeder die aan alzheimer leed.
Verwarring
Toen Loes werd benaderd voor de rol van Babs in de tragikomische serie Maud & Babs, twijfelde ze geen moment. ‘Ik wilde heel graag werken met topactrices Rifka Lodeizen en Kim van Kooten, mijn dochters in de serie. In het tweede seizoen verving Georgina Verbaan Kim, wat ze fantastisch deed.’ Loes kroop twee seizoenen lang in de huid van moeder Babs die beginnende dementie heeft. ‘Het gedrag van Babs én de dochters is voor mij heel herkenbaar door mijn persoonlijke ervaringen met mijn moeder. In de serie komt de familie onder hoge druk te staan door toenemende mantelzorg voor moeder Babs. De dementie van Babs wordt alsmaar erger en het mantelzorgen alsmaar pittiger. De verwarring slaat regelmatig toe bij Babs, maar zij houdt de schijn op en wimpelt zorgen af.’
Mantelzorg
Loes weet wat het is om mantelzorger te zijn. Twee jaar lang kon ze nauwelijks werken toen ze voor haar moeder zorgde. ‘Het was loodzwaar. Alzheimer is een afschuwelijke mensonterende rotziekte. Mijn eigen moeder verdween compleet voor mijn ogen. Ze glipte als zand tussen mijn vingers weg. Op een gegeven moment ging het zo slecht dat ze 24 uur per dag zorg nodig had. Ik zette alles opzij. Dat is echt uit de hand gelopen. Eenmaal in het verpleeghuis liep ze veel weg. Ze kon niets meer en er was niets van haar over. Ik voelde me zo machteloos, het was echt een hel. Ik heb ontzettend veel verdriet gehad.’ Twee jaar geleden overleed haar moeder na ruim acht jaar strijd tegen dementie.
Alzheimer is een afschuwelijke, mensonterende rotziekte. Mijn eigen moeder verdween compleet voor mijn ogen.
Rollen omgedraaid
In de serie zijn de rollen omgedraaid; Loes is niet de mantelzorger, maar speelt Babs; degene die zorg nodig heeft. ‘Alles wat in de serie gebeurt, herken ik uit mijn eigen leven. Ik begrijp de frustraties en irritaties van de dochters die plotseling in de positie van mantelzorger worden geduwd. En ontkennen dat je iets mankeert en niet willen toegeven dat je hulp nodig hebt, herken ik ook direct van mijn moeder. Het was helend voor me om de rol van Babs te spelen. Door die rol realiseerde ik me hoe eenzaam mijn moeder moet zijn geweest. Je kunt zomaar met je eigen familie aan tafel zitten zonder dat je weet wie die mensen zijn. Of je snapt totaal niet waar ze het over hebben. Als ze lachen, denk je dat het om jou is. Mijn moeder voelde zich ook nergens thuis. Vanuit het verpleeghuis belde ze elke avond om te vragen wanneer ik haar kwam halen.’
Vriendinnen
Dementie sluipt er langzaam in, weet Loes. ‘Mijn moeder was pas 19 toen ze me kreeg en we waren veel meer dan moeder en dochter. We waren vriendinnen en we deden heel veel samen. En opeens veranderde mijn moeder en verdween ze beetje bij beetje’, legt ze uit. ‘Zo dekte ze de tafel voor mij op een hele andere plek dan waar ik altijd zat. Elke dag moest ik opnieuw een beetje afscheid van haar nemen. Ik vond het verschrikkelijk’, benadrukt ze. ‘In het begin had ze net een knieoperatie achter de rug en dacht ik dat het door de narcose kwam. Maar na onderzoek bleek het beginnende alzheimer te zijn. Twee minuten nadat we die boodschap kregen van de dokter, wist ze dat al niet meer.’
Ongeduldig
Op een gegeven moment zorgde Loes dag en nacht voor haar moeder. ‘Eigenlijk was dat niet te doen. Ik ben best zorgzaam maar ook ongeduldig en heb graag de regie in handen. En dat is in combinatie met dementie ontzettend lastig. Ik heb veel te lang gewacht met de stap naar een verpleeghuis. Ze woonde bij mij om de hoek en ik wilde dat zij thuis dood zou gaan als het zover was. Ik heb net zo lang voor haar gezorgd tot het niet langer kon. Het was frustrerend en vooral hartverscheurend om haar zo te zien aftakelen. Uiteindelijk verhuisde ze naar een verpleeghuis waar ze de laatste drie jaar van haar leven woonde. Ze werd 88, maar voor mij is ze altijd 80 gebleven. Een hele andere vrouw is 88 geworden. Zij was gewoon mijn moeder niet meer.’
Ik heb nog genoeg dromen die ik wil waarmaken!
Gevangen in alzheimer
‘Toen mijn moeder overleed, voelde ik me bevrijd. Dat klinkt vreselijk, maar ze was er in feite al jaren niet meer. Zij was ook bevrijd. Ik hield zielsveel van haar, maar af en toe had ik een hekel aan haar. Ze had altijd al bepaalde eigenschappen die me niet aanstonden en die werden door de dementie versterkt. Dus mijn irritatie groeide mee. Mijn moeder veranderde in een vervelend kind en ik veranderde in iemand die ik niet wilde zijn. Ik werd vaak boos op haar. Zij zat natuurlijk gevangen in haar alzheimer. En ik had al die jaren het gevoel dat ik in haar alzheimer-gevangenis opgesloten zat. Ik moest er voor haar zijn als zij me nodig had, terwijl ze vaak niet eens meer wist wie ik was. Na haar dood kon ik meer afstand nemen.’
Laatste wil
Als ambassadrice van Coöperatie Laatste Wil maakt Loes zich hard voor de regie kunnen voeren over je eigen leven. ‘Ik vind dat iedereen het recht heeft om op een menswaardige manier uit het leven te stappen. Ik houd van het leven, maar ik wil niet langzaam aftakelen zoals mijn moeder. Dat is mensonterend. In het geval van alzheimer moet je die beslissing nemen op het moment dat je nog niet al te ziek bent. Als je te laat bent, lukt het niet meer’, zegt ze vanuit ervaring met haar moeder. ‘Ik wil ook absoluut niet dat mijn dochter Nina voor mij moet zorgen zoals ik voor mijn moeder heb gezorgd. En ik ga er ook voor zorgen dat dit niet gebeurt. Ik heb een pil in huis waarmee ik er zelf een einde aan kan maken. Niet dat ik dat van plan ben, maar als het nodig is, kan ik in ieder geval zelf die beslissing nemen.’
Dromen
Zo ver is het nog lang niet, zoals het er nu naar uitziet. Op haar zeventigste, zit Loes nog vol energie en dromen. Onlangs maakte ze de boeiende serie Duidelijke Taal over laaggeletterdheid. ‘De gevolgen daarvan zijn enorm. Door eenzaamheid en schaamte belanden mensen vaak in een isolement. Met de serie willen we mensen die moeite hebben met lezen en schrijven inspireren stappen te zetten. En ik wil weer wat meer reizen om inspiratie op te doen. Meestal ga ik naar vrienden, heerlijk! Ook wil ik stijldansmiddagen organiseren in Rotterdam, waarbij ik met mijn bandje de muziek verzorg. Iedereen is daarbij welkom. Samen met mijn vriendin Maria Goos ga ik weer workshops theater voor amateurs geven. Dat doen we in Spanje bij een vriendin, de inmiddels beroemde Debbie uit B&B Vol Liefde. En ik ben bezig met een nieuw plan, geïnspireerd door een concert in the Royal Albert Hall in Londen, waar ik met mijn dochter was.’ Loes zit dus niet stil. ‘Ik heb nog genoeg dromen die ik wil waarmaken!’
Maud & Babs
De serie Maud & Babs is een dikke aanrader! Je kunt de twee seizoenen van acht afleveringen terugkijken op NPO Plus. Ook de vier afleveringen van de serie Duidelijke Taal zijn te bekijken op NPO Plus.
